Zakopane W polskich górach

Zakopane, to miasto leżące w województwie małopolskim. Jest ono największym ośrodkiem miejskim w otoczeniu Tatr, a także dużym ośrodkiem sportów zimowych, od dawna nazywane zimową stolicą Polski. Miasto to, położone jest w tak zwanym Rowie Podtatrzańskim.

Geneza miasta

Zakopane, powstało na mocy przywileju króla Stefana Batorego, pochodzące z roku 1578. W XII i XIII wieku, góry Tatry z całym Podhalem były własnością królewską. Tatrami i jego okolicami, zarządzał starosta nowotarski, a ziemią nad Dunajcem, starosta czorsztyński. Nazwa Zakopane, pojawiła się po raz pierwszy, w dokumencie króla Zygmunta III Wazy z dnia 20 kwietnia 1630 roku. Jej pochodzenie związane jest ze słowem, które pierwotnie brzmiało Za Kopane. Osadnictwo w Tatrach było w owym czasie niewielkie. Jak głosi tradycja, pierwszymi osadnikami w rejonie dzisiejszego Zakopanego byli chłopi i mieszczanie uciekający przed gniewem świeckich i duchownych panów.

Dokumenty do króla

Chcąc zalegalizować swój pobyt na ziemi królewskiej, zakopiańscy osadnicy wysłali delegacje do króla. Przedstawili oni królowi Michałowi Korybutowi Wiśniowieckiemu do zatwierdzenia dokumenty przywilejów, które rzekomo nadal ich przodkom Stefan Batory. Michał Korybut Wiśniowiecki, nie zgłębiał jednak prawdziwości przedstawionych mu pergaminów i w 1670 roku zatwierdził prawa mieszkańców. Ziemia przynosiła jednak niewielkie plony, dlatego szukano często innych sposobów bytowania.

Sprawiedliwy Janosik

Legendarnym zbójnikiem Tatr, był żyjący na przełomie XVII i XVIII wieku Jura Janosik. Zginął powieszony za żebro na haku z wyroku sądu w Liptowskim Mikulaszu. O jego odwadze i hojności, długo opowiadano i tworzono legendy. Zabierał on pieniądze bogatym, ale rozdawał ten majątek biednym. Zbójnickie przygody i historie, utrwalił w swych opowieściach Kazimierz Przerwa-Tetmajer.

Złoża złota

W XVIII wieku, w trakcie poszukiwań górniczych odkryto w Tatrach złoża złota, srebra, miedzi i rudy żelaza. W 1766 roku, wybudowano tu hutę w Kuźnicach, a w rok później w Kościelisku, Złoża rud żelaza, wyczerpały się jednak w II połowie XIX wieku, więc pozamykano tutejsze zakłady.

Król polskich gór

Dobra Zakopanego wraz ze znaczną częścią Tatr Polskich, zakupił w 1889 roku Władysław Zamoyski, właściciel dóbr kórnickich w Wielkopolsce. Jego matka, generałowa Zamoyska (żona byłego adiutanta carskiego, a potem żołnierza Powstania Listopadowego generała Władysława Zamoyskiego) założyła w Kuźnicach, szkolę gospodarczą dla dziewcząt. Uczęszczały do niej nie tylko bogate panienki z dobrych domów. Chodziły do niej też i ubogie szlachcianki i wiejskie dziewczęta, które pobierały naukę za darmo.

Gospodarka hrabiego

Hrabia Zamoyski, ograniczył wyręby lasów zakopiańskich oraz nakazał intensywne zalesienie wolnych terenów. Przyczynił się on do zbudowania kolei do Zakopanego. W roku 1894, po raz pierwszy dotarł tu pociąg. Po I wojnie światowej, gdy Polska odzyskała niepodległość, hrabia Zamoyski zapisał cały majątek w formie fundacji, dla całego narodu. Tatrzańskie dobra Zamoyskiego, w których skład wchodziły także lasy w Zakopanem, Brzegach, Bukowinie, Kościelisku, Dębnie i Zubsuchem, dały podstawę do utworzenia po II wojnie światowej Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Zdaniem Chałubińskiego

W roku 1873, do Zakopanego przyjechał znakomity warszawski lekarz, Tytus Chałubiński. Tatrzańska przyroda i klimat tak go oczarowały, że stal się zamiłowanym taternikiem, a w końcu na stale zamieszkał w tym mieście. W ślad za nim ściągnęli jego przyjaciele i pacjenci. W roku 1886, Zakopane zostało oficjalnie uznane za uzdrowisko.

Pierwszy malarz

Pierwszym polskim malarzem, twórcą szkoły malowania przyrody tatrzańskiej, był Jan Nepomucen Głowacki, wybitny profesor Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie. On namalował pierwszy pejzaż tatrzański tak zwane „Morskie Oko". Miłośnikiem tatrzańskich krajobrazów, był również warszawski malarz Wojciech Gerson.

Panorama Tatr

W roku 1894 krakowski lekarz Ligocki, udał się z dwoma malarzami, Włodzimierzem Tetmajerem i Wincentym Wodzinowskim, na wycieczkę do Doliny Kościeliskiej. Powstał wtedy pomysł, namalowania, na wzór „Panoramy Racławickiej", ogromnej panoramy Tatr.

Prawa miejskie

Dnia 18 października 1933 roku, Zakopane otrzymało prawa miejskie.

Ewa Michałowska - Walkiewicz